Ilse Eerens, Ann Fierens, Ensemble Il Tocco Cantante

Bachs jongste zoon rijdt een geheel eigen parcours

Hoewel Johann Sebastian Bach (1685 – 1750) algemeen beschouwd wordt als een van de grootste genieën uit de muziekgeschiedenis, zijn we toch relatief weinig vertrouwd met de muziek van de andere componerende telgen uit dit geslacht. De vier zonen die als componist werkten, hebben allen hun opleiding grotendeels bij hun vader gekregen. Zelfs de jongste zoon, Johann Christian Bach, tiende van twaalf kinderen van Bach met zijn tweede vrouw Anna Magdalena, kreeg vanaf 1743 zijn klavier- en muziektheorielessen thuis, in Leipzig. Na de dood van zijn vader, verhuisde Christian naar Berlijn, bij Carl Philipp Emanuel Bach (1714 – 1788), zijn tweede oudste stiefbroer. Hij mocht er gedurende vier jaar inwonen en kreeg er les in compositie en klavierspel.

Vanaf dan ontwikkelt de jonge Bach zich in een richting die fel afwijkt van de levenswandel van zijn broers, vader en voorvaderen. Hij gaat namelijk naar Italië studeren, wordt er katholiek, is twee jaar lang organist aan de kathedraal van Milaan, schrijft opera’s in Italiaanse stijl en zal later naar Londen trekken om er definitief te blijven. Dit alles vertoont grote overeenkomsten met de carrière van Georg Friedrich Händel (1685 – 1759), die geldt als de grote tegenpool van Johann Sebastian Bach. In 1762, ongeveer vijftig jaar na Händel, trekt Christian Bach naar Londen om er op vraag van het King’s Theatre drie van zijn opera’s te laten opvoeren. Ook Händel had tussen 1712 en 1735 successen met tientallen opera’s in Italiaanse stijl. Zelfs in de relatie met het koningshuis zit tot op zekere hoogte een gelijkenis. Händel komt in het spoor van zijn broodheer, de vorst van Hannover, naar Londen wanneer die in 1714 als eerste troonopvolger George I van Engeland wordt. Diens achterkleinzoon, George III, trouwt in 1761 een prinses uit Mecklenburg-Strelitz, die als Queen Charlotte maar graag een Duitse muziekleraar in dienst neemt: J.C. Bach. Dankzij het grote succes van zijn eerste opera’s — Orione en Zanaida — in Engeland, verkrijgt hij al vlug de functie van muziekleraar van de koningin, aan wie hij dat jaar zijn 6 concerti opus 1 opdraagt. Deze concerti zijn volgens de Franse uitgever Huberty zowel voor clavecimbel als voor harp bedoeld. In Parijs werden ze voor het eerst op harp uitgevoerd tijdens de Concerts Spirituels.

Een andere, merkwaardige parallel is het feit dat beide een jeugdvriend uit Duitsland als steun en toeverlaat hebben gedurende hun lange tijd in Engeland. Ene Johann Christoph Smidt werkt jaren als trouwe secretaris-kopist voor Händel, terwijl Bach beroep kan doen op de samenwerking met Carl Friedrich Abel, viola da gambaspeler en componist. Samen kleuren ze het Londense concertleven tussen 1764 en 1781 door jaarlijks tot 15 concerten in te richten met eigen werk, waarbij ze om de beurt als dirigent optreden. Dit soort inschrijvingsconcerten is niet gesteund door de koning, maar wordt ingericht louter op commerciële basis. Tanende publieke belangstelling brengt hen rond 1774 in financiële problemen, net zoals ook Händel herhaalde malen moeilijkheden ondervonden heeft met zijn operagezelschappen.

Op het programma van de Abel-Bachconcerten vinden we cantates, symfonieën, liederen en duetten. Met concerten in het Royal Theatre in Covent Garden bereiken ze een breder publiek. Deze trend zet zich door wanneer Bach liederen componeert voor een leerling van hem, de sopraan Frederica Weichsell. Deze liederen, later verzameld in drie bundels, worden uitgevoerd in de Vauxhall Gardens en bekoren een groot publiek.

J.C. Bach heeft, als vertegenwoordiger van de zogenaamde Galante Stijl, met zijn zangerige allegro’s een invloed gehad op de ontwikkeling van de symfonie. Hij was leraar, mentor en goede vriend van de jonge Wolfgang Amadeus en de familie Mozart was bij hem te gast in 1764 – 1765. Geprangd tussen de laat-barokke grootmeesters en de Weense klassieken, heeft hij kwalitatief hoogstaande muziek geschreven die gelukkig stilaan terug in de belangstelling komt.

- Willy Vervloet